W arkuszu egzaminacyjnym znajdą się zarówno zadania zamknięte, jak i otwarte. Zadania zamknięte to takie, w których zdający wybiera odpowiedź spośród podanych. Wśród zadań zamkniętych będą m.in.: zadania wielokrotnego wyboru, zadania typu prawda-fałsz, zadania na dobieranie (w tym tworzenie modelu przyczynowo-skutkowego). POKAŻ ZRZUTKĘ UDZIEL WSPARCIA. Prezentacja multimedialna z działu "II. Ziemia we wszechświecie" (zakres podstawowy) 1. Wszechświat i Ziemia. Uwaga: wczytywanie prezentacji może potrwać od kilku do kilkudziesięciu sekund! Jeżeli wczytywanie prezentacji trwać będzie dłużej (nie kończy się) oznacza to, że należy wyczyścić II. Ziemia we wszechświecie 11. Wszechświat budowa wszechświata i stan wiedzy o nim ZP ZR typy galaktyk osiągnięcia naukowców, w tym Polaków, w poznawaniu wszechświata teoria heliocentryczna i teoria wyjaśnia teorie pochodzenia i budowy wszechświata omawia budowę wszechświata 1. Strefowość środowiska przyrodniczego na Ziemi. 2. Problemy środowiskowe współczesnego świata. 3. Uwarunkowania przyrodnicze gospodarczej działalności człowieka. 4. Problemy polityczne współczesnego świata. 5. . Podstawa programowa przedmiotu geografia4-letnie liceum ogólnokształcące oraz 5-letnie technikum⇑Zakres podstawowyTreści nauczania - wymagania szczegółowe⇑I. Źródła informacji geograficznej, technologie geoinformacyjne oraz metody prezentacji danych przestrzennychobserwacje, pomiary, mapy, fotografie, zdjęcia satelitarne, dane liczbowe oraz graficzna i kartograficzna ich przedstawia możliwości wykorzystywania różnych źródeł informacji geograficznej i ocenia ich przydatność;2) wyróżnia graficzne i kartograficzne metody przedstawiania informacji geograficznej i podaje przykłady zastosowania różnych rodzajów map;3) czyta i interpretuje treści różnych map;4) podaje przykłady informacji pozyskiwanych na podstawie obserwacji i pomiarów prowadzonych w terenie;5) interpretuje dane liczbowe przedstawione w postaci tabel i wykresów;6) wykazuje przydatność fotografii i zdjęć satelitarnych do pozyskiwania informacji o środowisku geograficznym oraz interpretuje ich treść;7) określa współrzędne geograficzne za pomocą odbiornika GPS;8) podaje przykłady wykorzystania narzędzi GIS do analiz zróżnicowania przestrzennego środowiska geograficznego.⇑II. Ziemia we WszechświecieZiemia jako planeta, następstwa ruchów Ziemi, ciała niebieskie, Układ Słoneczny, budowa charakteryzuje Ziemię jako planetę Układu Słonecznego;2) podaje cechy ruchów Ziemi i charakteryzuje ich następstwa, z uwzględnieniem siły Coriolisa;3) przedstawia i porównuje ciała niebieskie tworzące Układ Słoneczny;4) charakteryzuje budowę Wszechświata oraz stan jego poznania;5) kształtuje wyobrażenie o ogromie i złożoności Wszechświata obserwując ciała niebieskie na zdjęciach i mapach kosmosu, prowadzi obserwacje gwiazdozbiorów nieba północnego, dostrzega piękno i harmonię Wszechświata oraz Ziemi widzianej z kosmosu.⇑III. Atmosferaczynniki klimatotwórcze, rozkład temperatury powietrza, ciśnienia atmosferycznego i opadów, ogólna cyrkulacja atmosferyczna, mapa synoptyczna, strefy klimatyczne i typy przedstawia czynniki klimatotwórcze decydujące o zróżnicowaniu klimatu na Ziemi;2) wyjaśnia rozkład temperatury powietrza i ciśnienia atmosferycznego na Ziemi;3) wyjaśnia mechanizm cyrkulacji atmosferycznej i rozkład opadów atmosferycznych na Ziemi;4) analizuje mapę synoptyczną i zdjęcia satelitarne w celu przedstawienia aktualnego stanu i prognozy pogody;5) opisuje przebieg roczny temperatur powietrza i opadów atmosferycznych we własnym regionie oraz podaje cechy klimatu lokalnego miejsca zamieszkania;6) porównuje strefy klimatyczne i typy klimatów na Ziemi;7) przedstawia piękno, potęgę oraz dynamikę zmian zachodzących w atmosferze, wyjaśnia przyczyny tych zmian, ukazuje ich zagrożenia i skutki w formie prezentacji fotograficzno-opisowej.⇑IV. Hydrosferazasoby wód na Ziemi, morza, prądy morskie, sieć rzeczna, wyjaśnia zróżnicowanie rodzajów i wielkości zasobów wód na Ziemi oraz we własnym regionie;2) przedstawia cechy fizykochemiczne wód morskich oraz dostrzega problem ich zanieczyszczenia;3) objaśnia mechanizm powstawania i układ powierzchniowych prądów morskich oraz ocenia ich wpływ na życie i gospodarkę człowieka;4) wyjaśnia zróżnicowanie sieci rzecznej na Ziemi;5) wyjaśnia proces powstawania lodowców i przedstawia ich występowanie na Ziemi;6) przedstawia wpływ zanikania pokrywy lodowej w obszarach okołobiegunowych na gospodarkę, życie mieszkańców i ich tożsamość kulturową.⇑V. Litosferazwiązek budowy wnętrza Ziemi z tektoniką płyt litosfery, procesy wewnętrzne i zewnętrzne kształtujące powierzchnię Ziemi i ich skutki, wyjaśnia związek budowy wnętrza Ziemi z ruchem płyt litosfery i jego wpływ na genezę procesów endogenicznych;2) wyjaśnia przebieg głównych procesów wewnętrznych prowadzących do urozmaicenia powierzchni Ziemi (ruchy epejrogeniczne, ruchy górotwórcze, wulkanizm, plutonizm, trzęsienia ziemi);3) charakteryzuje główne procesy zewnętrzne modelujące powierzchnię Ziemi (erozja, transport, akumulacja) oraz skutki rzeźbotwórczej działalności rzek, wiatru, lodowców, lądolodu i mórz oraz wietrzenia;4) rozpoznaje wybrane rodzaje skał oraz przedstawia ich gospodarcze zastosowanie.⇑VI. Pedosfera i biosferaprocesy glebotwórcze, typy gleb, strefowość i piętrowość gleb oraz przedstawia czynniki i przebieg głównych procesów glebotwórczych, w tym zachodzących na obszarze, na którym zlokalizowana jest szkoła;2) wyróżnia cechy głównych typów gleb strefowych i niestrefowych, wyjaśnia ich rozmieszczenie na Ziemi;3) identyfikuje czynniki wpływające na piętrowe zróżnicowanie roślinności na Ziemi;4) wyjaśnia zależności między klimatem, występowaniem typów gleb i formacji roślinnych w układzie strefowym.⇑VII. Podział polityczny i zróżnicowanie poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego światamapa podziału politycznego, system kolonialny i jego rozpad, procesy integracyjne i dezintegracyjne na świecie, konflikty zbrojne i terroryzm, podstawowe wskaźniki posługuje się mapą podziału politycznego świata do analizy procesów społeczno-ekonomicznych;2) wskazuje na mapie obszary kolonialne krajów europejskich w połowie XX w. i podaje przyczyny rozpadu systemu kolonialnego;3) dyskutuje na temat wpływu kolonializmu i jego rozpadu na współczesny podział polityczny świata, zróżnicowanie struktur ludnościowych, migracje ludności, występowanie konfliktów zbrojnych i dysproporcje w rozwoju państw;4) przedstawia przyczyny oraz pozytywne i negatywne skutki integracji politycznej i gospodarczej na świecie, ze szczególnym uwzględnieniem Unii Europejskiej oraz procesów dezintegracyjnych na wybranych przykładach;5) wskazuje na mapie miejsca ważniejszych konfliktów zbrojnych i podaje przykłady aktów terrorystycznych w wybranych regionach świata w XXI w.;6) dyskutuje na temat wpływu mediów na społeczny odbiór przyczyn i skutków konfliktów na świecie na wybranych przykładach;7) analizuje zróżnicowanie przestrzenne państw świata według wskaźników rozwoju - PKB na jednego mieszkańca, Wskaźnika Rozwoju Społecznego (HDI), Wskaźnika Ubóstwa Społecznego (HPI);8) porównuje strukturę PKB państw znajdujących się na różnym poziomie rozwoju gospodarczego oraz ocenia strukturę PKB Polski na tle innych krajów.⇑VIII. Przemiany struktur demograficznych i społecznych oraz procesy osadniczerozmieszczenie i liczba ludności, przemiany demograficzne, migracje, zróżnicowanie narodowościowe, etniczne i religijne, kręgi kulturowe, sieć osadnicza, procesy urbanizacji, rozwój obszarów wskazuje obszary koncentracji ludności i małej gęstości zaludnienia oraz określa czynniki i prawidłowości w zakresie rozmieszczenia ludności świata;2) analizuje i wyjaśnia zmiany liczby ludności świata oraz przestrzenne zróżnicowanie wielkości wskaźników: urodzeń, zgonów i przyrostu naturalnego;3) opisuje etapy rozwoju demograficznego ludności na przykładach wybranych krajów świata oraz ocenia konsekwencje eksplozji demograficznej lub regresu demograficznego w wybranych państwach;4) rozumie społeczno-kulturowe uwarunkowania zróżnicowania modelu rodziny i poziomu dzietności w różnych regionach świata;5) omawia przyczyny i konsekwencje procesu starzenia się ludności oraz jego zróżnicowania na świecie;6) charakteryzuje główne kierunki i przyczyny migracji ludności na świecie;7) dyskutuje na temat skutków wielkich ruchów migracyjnych dla społeczeństw i gospodarki wybranych państw świata, ze szczególnym uwzględnieniem krajów Europy, w tym Polski;8) odróżnia uchodźstwo od migracji ekonomicznej oraz opisuje problemy uchodźców, w tym dzieci, na wybranych przykładach z Europy i innych regionów świata;9) charakteryzuje strukturę narodowościową ludności świata i Polski oraz zróżnicowanie etniczne w wybranych regionach świata;10) charakteryzuje zróżnicowanie religijne ludności świata i Polski oraz wpływ religii na życie społeczne i gospodarkę;11) wyróżnia główne kręgi kulturowe, przedstawia wartości wyznawane przez ich społeczności oraz wkład w dziedzictwo kulturowe ludzkości;12) charakteryzuje zróżnicowanie poziomu rozwoju sieci osadniczej na świecie, wiążąc go ze środowiskiem przyrodniczym i kulturowym oraz etapem rozwoju gospodarczego;13) określa główne przyczyny i skutki urbanizacji oraz analizuje zróżnicowanie wskaźnika urbanizacji na świecie i w Polsce;14) identyfikuje główne czynniki rozwoju obszarów wiejskich na świecie oraz wyjaśnia przyczyny depopulacji niektórych wsi w Polsce;15) korzysta z map cyfrowych dostępnych w internecie w analizie sieci osadniczej wybranych regionów świata.⇑IX. Uwarunkowania rozwoju gospodarki światowejrola poszczególnych sektorów gospodarki w rozwoju cywilizacyjnym, procesy globalizacji, współpraca międzynarodowa, gospodarka oparta na wiedzy, społeczeństwo wyjaśnia przyczyny i formułuje twierdzenia o prawidłowościach w zakresie zmiany roli sektorów gospodarki (rolnictwa, przemysłu i usług) w rozwoju cywilizacyjnym dla wybranych krajów świata, w tym Polski;2) charakteryzuje przejawy procesów globalizacji w aspekcie gospodarczym, społecznym i politycznym, dyskutuje na temat skutków tego procesu dla Polski i podaje ich przykłady na podstawie własnych obserwacji;3) analizuje strukturę i kierunki międzynarodowej wymiany towarowej, ocenia miejsce i strukturę handlu zagranicznego Polski oraz uzasadnia potrzebę przestrzegania zasad sprawiedliwego handlu;4) charakteryzuje główne cechy gospodarki opartej na wiedzy i czynniki wpływające na jej innowacyjność i rozwój w Polsce oraz innych krajach świata;5) wykazuje znaczenie kapitału ludzkiego w rozwoju gospodarczym;6) dyskutuje na temat przejawów i skutków kształtowania się społeczeństwa informacyjnego.⇑X. Rolnictwo, leśnictwo i rybactwoczynniki rozwoju rolnictwa, struktura użytków rolnych, obszary upraw i chów zwierząt, zrównoważona gospodarka leśna, rybactwo (morskie i śródlądowe, akwakultura).Zdający:1) wyjaśnia wpływ czynników przyrodniczych i pozaprzyrodniczych na rozwój rolnictwa na świecie;2) porównuje strukturę użytków rolnych w Polsce z wybranymi krajami świata;3) wyjaśnia zasięg geograficzny głównych upraw i chowu zwierząt na świecie;4) wyjaśnia zróżnicowanie przestrzenne wskaźnika lesistości na świecie i w Polsce, przedstawia wielorakie wartości lasu oraz uzasadnia konieczność racjonalnego gospodarowania zasobami leśnymi zgodnie z zasadami zrównoważonej gospodarki leśnej i ochrony przyrody;5) wykazuje znaczenie przyrodnicze, społeczne i gospodarcze lasów;6) wyjaśnia rozmieszczenie głównych łowisk oraz dyskutuje na temat możliwości wykorzystania zasobów biologicznych morza i wód śródlądowych, rozwoju akwakultury w kontekście zachowania równowagi ekosystemów wodnych.⇑XI. Przemysłczynniki lokalizacji, przemysł tradycyjny i zaawansowanych technologii, deindustrializacja i reindustrializacja, struktura produkcji energii i bilans energetyczny, zmiany wykorzystania poszczególnych źródeł energii, dylematy rozwoju energetyki wyjaśnia zmieniającą się rolę czynników lokalizacji przemysłu oraz ich wpływ na rozmieszczenie i rozwój wybranych jego działów;2) porównuje cechy przemysłu tradycyjnego i przemysłu zaawansowanych technologii oraz analizuje gospodarcze i społeczne skutki rozwoju nowoczesnego przemysłu;3) analizuje przebieg i konsekwencje procesów deindustrializacji w wybranych państwach świata oraz uzasadnia rolę procesów reindustrializacji na świecie, ze szczególnym uwzględnieniem Europy i Polski;4) charakteryzuje zmiany w strukturze zużycia energii, z uwzględnieniem podziału na źródła odnawialne i nieodnawialne oraz porównuje strukturę produkcji energii w Polsce ze strukturą w innych krajach w kontekście bezpieczeństwa energetycznego;5) ocenia stan i zmiany bilansu energetycznego świata i Polski, przedstawia skutki rosnącego zapotrzebowania na energię, jego wpływ na środowisko geograficzne oraz uzasadnia konieczność podejmowania działań na rzecz ograniczania tempa wzrostu zużycia energii;6) dyskutuje na temat pozytywnych i negatywnych skutków stosowania odnawialnych i nieodnawialnych źródeł energii;7) analizuje wykorzystanie energetyki jądrowej na świecie, dyskutuje na temat problemów związanych z jej rozwojem oraz rozumie potrzebę społecznej debaty nad decyzją o wykorzystaniu jej w Polsce.⇑XII. Usługizróżnicowanie sektora usług, rola usług komunikacyjnych, edukacyjnych, finansowych i turystycznych oraz wymiany towarowej w rozwoju społeczno-gospodarczym, rodzaje transportu, atrakcyjność regionów turystycznych charakteryzuje zróżnicowanie sektora usługowego, analizuje jego strukturę w Polsce i innych wybranych państwach świata;2) przedstawia stopień zaspokojenia potrzeb na usługi podstawowe i wyspecjalizowane w państwach o różnym poziomie rozwoju gospodarczego;3) wyjaśnia znaczenie usług komunikacyjnych (transportu i łączności), edukacyjnych, finansowych i turystycznych oraz handlowej wymiany towarowej w rozwoju społeczno-gospodarczym świata;4) przedstawia zalety i wady różnych rodzajów transportu oraz charakteryzuje uwarunkowania ich rozwoju w wybranych państwach świata, w tym w Polsce;5) na podstawie zebranych informacji, danych statystycznych i map formułuje wnioski dotyczące atrakcyjności wybranych regionów turystycznych świata.⇑XIII. Człowiek a środowisko geograficzne - konflikty interesówwpływ działalności człowieka na atmosferę na przykładzie smogu, inwestycji hydrologicznych na środowisko geograficzne, rolnictwa, górnictwa i turystyki na środowisko geograficzne, transportu na warunki życia i degradację środowiska przyrodniczego, zagospodarowania miast i wsi na krajobraz kulturowy, konflikt interesów człowiek - środowisko, procesy rewitalizacji i działania wykazuje na przykładzie wybranych miejscowości wpływ działalności człowieka na powstawanie smogu typu londyńskiego i fotochemicznego oraz na podstawie dostępnych źródeł podaje przyczyny i proponuje sposoby zapobiegania powstawaniu tego zjawiska;2) ocenia wpływ wielkich inwestycji hydrologicznych (np. Zapory Trzech Przełomów na Jangcy, Wysokiej Tamy na Nilu, zapory na rzece Omo zasilającej Jezioro Turkana) na środowisko geograficzne;3) analizuje na przykładach ze świata i Polski wpływ działalności rolniczej, w tym płodozmianu i monokultury rolnej, chemizacji i mechanizacji rolnictwa, melioracji i nadmiernego wypasu zwierząt na środowisko przyrodnicze;4) wyjaśnia wpływ górnictwa na środowisko przyrodnicze na przykładzie odkrywkowych i głębinowych kopalni w Polsce i na świecie oraz dostrzega konieczność rekultywacji terenów pogórniczych;5) analizuje wpływ dynamicznego rozwoju turystyki na środowisko geograficzne oraz podaje możliwości stosowania w turystyce zasad zrównoważonego rozwoju;6) ocenia wpływ transportu na warunki życia ludności i środowisko przyrodnicze;7) analizuje przykłady degradacji krajobrazu kulturowego miast i terenów wiejskich, wyjaśnia rolę planowania przestrzennego w jego kształtowaniu i ochronie oraz wskazuje możliwości działań własnych służących ochronie krajobrazów kulturowych Polski;8) identyfikuje konflikty interesów w relacjach człowiek - środowisko i rozumie potrzebę ich rozwiązywania zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju oraz podaje własne propozycje sposobów rozwiązania takich konfliktów;9) podaje przykłady procesów rewitalizacji obszarów zdegradowanych i proekologicznych rozwiązań w działalności rolniczej, przemysłowej i usługowej, podejmowanych na wybranych obszarach, w tym cennych przyrodniczo;10) przyjmuje postawę współodpowiedzialności za stan środowiska przyrodniczego Ziemi.⇑XIV. Regionalne zróżnicowanie środowiska przyrodniczego Polskipodział na regiony fizycznogeograficzne, budowa geologiczna i zasoby surowcowe, ukształtowanie powierzchni, sieć wodna, warunki klimatyczne, formy ochrony przyrody, stan środowiska wskazuje na mapie główne regiony fizycznogeograficzne Polski;2) wyróżnia na podstawie mapy główne jednostki geologiczne występujące na obszarze Polski i własnego regionu;3) charakteryzuje na podstawie map rozmieszczenie głównych zasobów surowców mineralnych Polski oraz określa ich znaczenie gospodarcze;4) identyfikuje związki pomiędzy budową geologiczną Polski i własnego regionu a głównymi cechami ukształtowania powierzchni;5) charakteryzuje klimat Polski oraz wybranego regionu kraju, posługując się mapami elementów klimatu i danymi klimatycznymi;6) wyjaśnia zróżnicowanie klimatu oraz ocenia gospodarcze konsekwencje długości trwania okresu wegetacyjnego w różnych regionach Polski;7) identyfikuje cechy sieci rzecznej Polski oraz na podstawie źródeł informacji weryfikuje hipotezy dotyczące perspektyw rozwoju żeglugi rzecznej w Polsce;8) wykazuje znaczenie przyrodnicze, społeczne i gospodarcze, w tym turystyczne jezior oraz sztucznych zbiorników na obszarze Polski;9) wyjaśnia przyczyny i skutki niedoboru wody w wybranych regionach Polski;10) dokonuje analizy stanu środowiska w Polsce i własnym regionie oraz przedstawia wnioski z niej wynikające, korzystając z danych statystycznych i aplikacji GIS;11) uzasadnia konieczność działań na rzecz ochrony środowiska przyrodniczego w Polsce, określa możliwości własnego zaangażowania w tym zakresie oraz przedstawia różne formy ochrony przyrody w Polsce i własnym regionie.⇑XV. Społeczeństwo i gospodarka Polskirozmieszczenie ludności i struktura demograficzna, saldo migracji, struktura zatrudnienia i bezrobocie, urbanizacja i sieć osadnicza, warunki rozwoju rolnictwa, restrukturyzacja przemysłu, sieć transportowa, atrakcyjność formułuje twierdzenia o prawidłowościach w zakresie rozmieszczenia ludności i wyjaśnia przyczyny jego zróżnicowania;2) analizuje strukturę demograficzną ludności Polski na podstawie danych liczbowych oraz piramidy wieku i płci;3) analizuje, na podstawie źródeł informacji geograficznej, zmiany liczby ludności, przyrostu naturalnego i rzeczywistego ludności Polski oraz prognozuje skutki współczesnych przemian demograficznych w Polsce dla rozwoju społeczno-gospodarczego kraju;4) analizuje przestrzenne zróżnicowanie salda migracji w Polsce, podaje przyczyny migracji wewnętrznych i zewnętrznych, główne kierunki emigracji Polaków oraz przedstawia sytuację migracyjną w swoim regionie;5) wyjaśnia zmiany w strukturze zatrudnienia, podaje przyczyny bezrobocia i analizuje przestrzenne zróżnicowanie rynku pracy w Polsce;6) wyjaśnia zmiany procesów urbanizacyjnych i osadnictwa wiejskiego w Polsce, wiążąc je z przemianami społecznymi i gospodarczymi;7) wskazuje obszary o najkorzystniejszych warunkach dla rozwoju rolnictwa oraz analizuje wpływ czynników przyrodniczych i pozaprzyrodniczych na możliwości przemian strukturalnych w rolnictwie Polski;8) przedstawia cechy systemu rolnictwa ekologicznego w Polsce oraz wyjaśnia cele certyfikacji i nadzoru żywności produkowanej w ramach tego systemu;9) rozpoznaje oznakowanie żywności ekologicznej oraz rozumie potrzebę zapoznania się z opisem pochodzenia i składem nabywanych produktów spożywczych;10) podaje przyczyny przemian strukturalnych w przemyśle Polski po 1989 r. i ocenia ich skutki;11) na podstawie źródeł weryfikuje hipotezy dotyczące perspektyw rozwoju przemysłu zaawansowanych technologii w Polsce;12) analizuje przyczyny zmian i zróżnicowanie sieci transportu w Polsce, wskazuje główne węzły oraz terminale transportowe i przedstawia ich znaczenie dla gospodarki kraju;13) prezentuje wartości obiektów stanowiących dziedzictwo kulturowe Polski na przykładzie wybranego regionu lub szlaku turystycznego;14) projektuje wraz z innymi uczniami trasę wycieczki uwzględniającą wybrane grupy atrakcji turystycznych w miejscowości lub regionie oraz realizuje ją w terenie, wykorzystując mapę i odbiornik GPS.⇑XVI. Morze Bałtyckie i gospodarka morska Polskiśrodowisko przyrodnicze, wykorzystanie przedstawia główne cechy i stan środowiska przyrodniczego Morza Bałtyckiego oraz dostrzega potrzebę jego ochrony;2) charakteryzuje gospodarkę morską Polski oraz dyskutuje na temat możliwości jej rozwoju na podstawie zebranych materiałów źródłowych.⇑Zakres rozszerzonyTreści nauczania - wymagania szczegółowe obejmują wymagania określone dla zakresu podstawowego oraz poniższe wymagania.⇑I. Metody badań geograficznych i technologie geoinformacyjnewywiady, badania ankietowe, analiza źródeł kartograficznych, wykorzystanie technologii informacyjno- komunikacyjnych i geoinformacyjnych do pozyskania, tworzenia zbiorów, analizy i prezentacji danych przedstawia podstawowe ilościowe i jakościowe metody badań geograficznych oraz możliwości ich wykorzystania na wybranych przykładach;2) rozumie zasady tworzenia kwestionariusza ankiety oraz przeprowadzania wywiadu i opracowania wyników;3) stosuje wybrane metody kartograficzne do prezentacji cech ilościowych i jakościowych środowiska geograficznego i ich analizy z użyciem narzędzi GIS;4) wykorzystuje odbiornik GPS do dokumentacji prowadzonych obserwacji;5) wykorzystuje technologie informacyjno-komunikacyjne i geoinformacyjne do pozyskiwania, przechowywania, przetwarzania i prezentacji informacji geograficznych;6) posługuje się mapą topograficzną w terenie;7) rozumie istotę identyfikowania zależności przyczynowo-skutkowych, funkcjonalnych i czasowych między elementami przestrzeni geograficznej, argumentowania, wnioskowania i formułowania twierdzeń o prawidłowościach.⇑II. Obserwacje astronomiczne i współczesne badania Wszechświatawysokość górowania Słońca, wyznaczanie współrzędnych geograficznych, fazy Księżyca, zaćmienia Słońca i Księżyca, osiągnięcia badawcze w eksploracji oblicza wysokość górowania Słońca na dowolnej szerokości geograficznej w dniach równonocy i przesileń w celu wykazania zależności między nachyleniem osi Ziemi w ruchu obiegowym a dopływem energii słonecznej do jej powierzchni;2) wyznacza współrzędne geograficzne dowolnego punktu na powierzchni Ziemi na podstawie wysokości górowania Słońca w dniach równonocy i przesileń oraz obliczeń różnicy czasu słonecznego;3) wyjaśnia występowanie faz Księżyca, zaćmień Słońca i Księżyca oraz oddziaływanie Księżyca i Słońca na powstawanie pływów;4) prezentuje teorię heliocentryczną Mikołaja Kopernika, znaczenie współczesnych metod badań kosmicznych oraz osiągnięcia naukowców, w tym Polaków, w poznawaniu Wszechświata;5) przyjmuje postawę współodpowiedzialności za przyszłość planety Ziemi.⇑III. Dynamika procesów atmosferycznychpionowa budowa atmosfery, zjawiska i procesy w atmosferze, przestrzenne zróżnicowanie elementów klimatu, strefy klimatyczne i typy wykazuje związek między budową atmosfery a zjawiskami i procesami meteorologicznymi;2) przedstawia charakterystyczne zmiany pogody w czasie przemieszczania się frontów atmosferycznych, potrafi je interpretować oraz identyfikować zjawiska z nimi związane;3) wyjaśnia na przykładach genezę wiatrów stałych, okresowych oraz lokalnych i określa ich znaczenie dla przebiegu pogody;4) przedstawia uwarunkowania cech klimatów strefowych i astrefowych;5) na podstawie własnych obserwacji i innych źródeł informacji identyfikuje czynniki warunkujące mikroklimat miejsca, w którym zlokalizowana jest jego szkoła;6) rozpoznaje strefę klimatyczną i typ klimatu na podstawie rocznego przebiegu temperatury powietrza i sum opadów atmosferycznych;7) dostrzega prawidłowości w rozmieszczeniu zjawisk i procesów atmosferycznych.⇑IV. Dynamika procesów hydrologicznychruchy wody morskiej, wody podziemne i źródła, ustroje rzeczne, typy wyjaśnia mechanizm falowania wód morskich i upwellingu oraz wpływ mechanizmu ENSO na środowisko geograficzne;2) wyróżnia rodzaje wód podziemnych, w tym występujących w okolicy szkoły oraz wyjaśnia powstawanie źródeł;3) przedstawia uwarunkowania występowania wód podziemnych oraz ich znaczenie gospodarcze;4) rozpoznaje i opisuje cechy ustrojów rzecznych na świecie, w tym ustroju rzeki płynącej najbliżej jego szkoły;5) wyjaśnia powstawanie różnych typów jezior na Ziemi.⇑V. Dynamika procesów geologicznych i geomorfologicznychnajważniejsze wydarzenia w dziejach Ziemi, minerały, geneza i wykorzystanie skał, procesy rzeźbotwórcze i ich efekty (wietrzenie, erozja, transport, akumulacja, ruchy masowe), odkrywka rozumie zasady ustalania wieku względnego i bezwzględnego skał oraz wydarzeń geologicznych;2) charakteryzuje najważniejsze wydarzenia geologiczne i przyrodnicze w dziejach Ziemi (fałdowania, transgresje i regresje morskie, zlodowacenia, rozwój świata organicznego i jego wymieranie) oraz odtwarza je na podstawie analizy profilu geologicznego;3) wyróżnia główne minerały skałotwórcze, klasyfikuje skały, przedstawia genezę skał magmowych, osadowych i przeobrażonych;4) podczas lekcji w terenie rozpoznaje rodzaje skał występujących na powierzchni oraz wykorzystywanych w budownictwie w najbliższej okolicy;5) charakteryzuje zjawiska wietrzenia fizycznego i chemicznego, krasowienia oraz opisuje produkty i formy powstałe w wyniku tych procesów;6) wykazuje wpływ czynników przyrodniczych i działalności człowieka na grawitacyjne ruchy masowe i podaje sposoby zapobiegania im oraz minimalizowania ich następstw;7) przedstawia przykłady ograniczeń w zakresie zagospodarowania terenu wynikające z budowy geologicznej podłoża, rzeźby i grawitacyjnych ruchów masowych;8) dostrzega prawidłowości w rozmieszczeniu zjawisk i procesów geologicznych na Ziemi, wykorzystując technologie geoinformacyjne;9) wyjaśnia wpływ procesów geologicznych na powstanie głównych struktur tektonicznych i ukształtowanie powierzchni Ziemi na wybranych przykładach;10) analizuje podczas zajęć w terenie odkrywkę geologiczną i wnioskuje na jej podstawie o przeszłości geologicznej obszaru;11) dokonuje obserwacji i sporządza dokumentację procesów geologicznych i geomorfologicznych zachodzących w okolicy miejsca zamieszkania oraz przedstawia ich wyniki w wybranej formie.⇑VI. Glebyprofil glebowy, przydatność rozpoznaje typ gleby i wnioskuje o przebiegu procesu glebotwórczego na podstawie obserwacji profilu glebowego podczas zajęć w terenie;2) ocenia przydatność rolniczą wybranych typów gleb na świecie.⇑VII. Współpraca i konfliktysieć powiązań HARMONOGRAM ZAJĘĆUWAGA! PODSTRONA DLA UCZNIÓW ZDAJĄCYCH MATURĘ DO ROKU 2013/2014 (tzw. "starą" maturę) - aktualizacja poniżej harmonogram zajęć może ulec zmianom. Jest to związane wypadkami losowymi. W przypadku nie odbycia się zajęć ich tematyka zostaje przesunięta na kolejny poszczególne zajęcia należy przygotować pisemnie zagadnienia wyszczególnione w kolumnie "zakres wiadomości do powtórek" oraz przynieść wydruk materiałów, które można pobrać z kolumny "zadania maturalne z geografii. Ćwiczenia". Mapy topograficzne do pierwszych dwóch zajęć można pobrać z podstrony "mapy topograficzne" - odnośnik do tej strony znajduje się w zakładce "mapy" w menu głównym. Obecnie są dostępne ćwiczenia dla uczniów z roku szkolnego 2012/13 (Uwaga! Każdego roku ulegają one pewnym modyfikacjom!). Tuż przed końcem roku szkolnego dla klas III w kolumnie "Odpowiedzi" znajdą się schematy odpowiedzi do poszczególnych rozdziałów ćwiczeń. W ćwiczeniach wg działów zamieszczonych w bieżącym roku szkolnym może nie zgadzać się numeracja zadań, gdyż autorka zbioru wykreśliła część z nich. Zachowana numeracja jest związana z tym, że klucz odpowiedzi dotyczy wszystkich zadań ze zbioru autorki, a nie tylko tych z ćwiczeń na dany rok wszystkich zadań (łącznie z nie publikowanymi w "ćwiczeniach" w bieżącym roku szkolnym) do pobrania w formacie pdf - w przygotowaniu Zajęcia TEMAT ZAJĘĆ ZAKRES WIADOMOŚCI DO POWTÓREK ZADANIA MATURALNE Z GEOGRAFII Ćwiczenia Odpowiedzi 1. Zajęcia organizacyjne. Kartograficzne metody przedstawiana zjawisk jakościowych i ilościowych na mapach 2. Uzupełnienie wiadomości z kartografii. Odwzorowania kartograficzne i ich klasyfikacje. Obraz siatek kartograficznych w różnych odwzorowaniach. Obliczenia zadań z przeliczania skal Ćwiczenia z czytania mapy topograficznej 3. Wejściówka z kartografii. Rozwiązywanie zadań maturalnych z działu: Kartografia KARTOGRAFICZNE PODSTAWY GEOGRAFII Siatka geograficzna i siatka kartograficzna – podobieństwa i różnice. Mapa – charakterystyka jej elementów. Klasyfikacja map (ze względu na skalę, treść, zastosowanie, szczegółowość przedstawianych zjawisk) Skala – podział skal wraz z przykładami. Przeliczanie skal. Zadania z obliczania odległości, powierzchni i skali mapy. Rozróżnianie skal dużych i małych. Odwzorowania kartograficzne – ich podziały i charakterystyka. Klasyfikacje odwzorowań kart. ze względu kształt siatki kartograficznej (figurę rzutowania), zniekształcenia, położenie figury rzutowania, źródło światła. Charakterystyka siatki kartograficznej w odwzorowaniach normalnych: walcowym, stożkowym i azymutalnym – (wygląd południków i równoleżników, odstępy między nimi, gdzie występują największe a gdzie najmniejsze zniekształcenia, do przedstawiania, jakich obszarów służy). Kartograficzne metody przedstawiania zjawisk na mapach. Umiejętność ich rozróżniania, rozpoznawania na podstawie przykładów, opisu poszczególnych metod użytych w konstrukcji wybranych map. 4. Poszerzenie wiadomości z astronomicznych podstaw geografii Powstanie i budowa Wszechświata. Ciała niebieskie Układu Słonecznego. Kalendarz 5. Powtórzenie wiadomości z działu: Astronomiczne podstawy geografii Rozwiązywanie zadań maturalnych Omówienie powstania Wszechświata (teoria Wielkiego Wybuchu), jego budowy. Umiejscowienie Układu Słonecznego we Wszechświecie. Charakterystyka ciał niebieskich wchodzących w skład Układu Słonecznego. Historia poglądów na kształt i rozmiary Ziemi. Geoida i elipsoida obrotowa. Rozmiary Ziemi. Ruchy Ziemi: wirowy, obiegowy – ich charakterystyka, dowody i następstwa. Rachuba czasów na Ziemi (ich rodzaje), południk zmiany daty, zależność czasu od długości geograficznej, kąt padania promieni słonecznych w różnych porach roku w zależności od szerokości geograficznej, strefy oświetlenia Ziemi. Obliczanie zadań z zależności czasu miejscowego od długości geograficznej i kąta padania promieni słonecznych od szerokości geograficznej. Długość i szerokość geograficzna – definicje i sposoby ich pomiaru. Wyznaczanie współrzędnych geograficznych wskazanych punktów i obszarów. Kalendarz na Ziemi (przede wszystkim juliański i gregoriański) Umiejętność przedstawienia na rysunku stref oświetlenia Ziemi, drogi Ziemi dookoła Słońca, oświetlenia Ziemi w dniach: 22XII; 6. Poszerzenie wiadomości z atmosfery Skład i budowa atmosfery, układy baryczne, wiatry górskie, wiatry regionalne; temperatura i jej rozkład na Ziemi. Zmiany temperatury wraz z wysokością. 7. Powtórzenie wiadomości z działu: Atmosfera Rozwiązywanie zadań maturalnych z działu: Atmosfera Charakterystyka składu i budowy atmosfery (skład procentowy + charakterystyka poszczególnych sfer: wysokość zalegania, zmiany temperatury, cechy charakterystyczne) Rozkład temperatury na powierzchni Ziemi (w lipcu i styczniu) – przyczyny zróżnicowania temperatury. Temperatury ekstremalne (rozkład miejsc o najwyższej i najniższej temperaturze – mapa!!!). Zmiany temperatury wraz z wysokością – przemiany adiabatyczne wraz z gradientami. Ciśnienie atmosferyczne i jego rozkład na Ziemi. Układy baryczne. Wiatry efektem wyrównywania ciśnień. Związek wiatru z ciśnieniem atmosferycznym, globalna cyrkulacja atmosfery: (pasaty, antypasaty, wiatry wschodnie i zachodnie, równikowy pas ciszy, prądy konwekcyjne na równiku i na zwrotnikach). Cyrkulacja monsunowa. Wiatry lokalne: (bryza, górskie: fen, zboczowe, mistral, bora i in.). Cyklony – ich nazwy lokalne, sposób powstania, obszary występowania i skutki. Różnica między pogodą a klimatem oraz charakterystyka ich elementów. Charakterystyka strefowego układu klimatów na Ziemi Przykłady i skutki zanieczyszczenia atmosfery przez człowieka. Klimat Polski. Charakterystyka czynników meteorologicznych i geograficznych wpływających na klimat Polski. (Umiejętność czytania map z atlasu np. rozmieszczenie ośrodków barycznych oraz mas powietrza napływających nad Polskę) Charakterystyka elementów klimatu Polski (temperatury w lipcu i styczniu, opady w półroczu ciepłym i chłodnym, amplitudy roczne temperatury, wiatry - w tym wiatry lokalne: bryza i fen) Cechy przejściowości klimatu Polski. Regiony klimatyczne Polsk Umiejętność analizy diagramów klimatycznych, map klimatycznych, rozkładu temp. itp. Umiejętność obliczania średniej rocznej temp., amplitudy dobowej i rocznej temp., rocznych opadów, temperatury na stoku opartej na gradientach adiabatycznych przy znajomości wysokości stoku. Konstrukcja prostych schematów w celu wyjaśnienia np. powstania fenu, ogólnej cyrkulacji powietrza, powstania cyklonu itp. 8. Poszerzenie wiadomości z hydrosfery Cechy fizyczne i chemiczne wody morskiej. Jeziora kuli ziemskiej i ich klasyfikacje. Wody podziemne i ich podział. Powstanie , rozmieszczenie i klasyfikacja lodowców. 9. Powtórzenie wiadomości z hydrosfery Rozwiązywanie zadań maturalnych z działu: hydrosfera Obieg wody w przyrodzie. Bilans wodny na Ziemi i jego zróżnicowanie. Typy mórz. Właściwości wody morskiej i ich charakterystyka: Temperatura – charakterystyka rozkładu, przyczyny Barwa wody morskiej Zasolenie wody morskiej – charakterystyka +rozkład + przyczyny zróżnicowania Ruchy wody morskiej: falowanie (typy fal np. wiatrowa, przyboju, tsunami, martwa, sejsza, kipiel); pływy morskie wraz z charakterystyką; prądy morskie (podział, obszary powstawania, strefy konwergencji, upwelling, cyrkulacja na poszczególnych oceanach, El Ninio) Rzeki i systemy rzeczne świata (Mapa!!!) Typy zasilania rzek, reżimy rzeczne – proste i złożone, główne rzeki według kontynentów, podstawowe pojęcia: dorzecze, zlewisko, dział wodny, obszar bezodpływowy, rzeka główna, dopływ, system rzeczny, źródło, ujście itp. Jeziora kuli ziemskiej i ich charakterystyka. Podziały jezior (ze wzgl. na zasolenie, przepływ, genezę, zawartość substancji organicznych). Rozmieszczenie jezior na Ziemi (Mapa!). Lodowce i lądolody na Ziemi. Proces tworzenia się lodu lodowcowego na Ziemi. Przyczyny i rozkład granicy wiecznego śniegu na półkuli północnej i lodowców z przykładami. Budowa lodowca dolinnego (przekrój poprzeczny i rzut z góry) i lądolodu. Rozmieszczenie lodowców na Ziemi (mapa!). Charakterystyka wód podziemnych – Podstawowe pojęcia: infiltracja, krasowatość, szczelinowość, warstwy przepuszczalne i nie, zwierciadło napięte i zwierciadło swobodne itp. Wody w strefie aeracji i saturacji. Budowa studni artezyjskiej i rozmieszczenie największych basenów artezyjskich na Ziemi. Rodzaje źródeł. Umiejętność: tworzenia i interpretowania profilu batymetrycznego, wskazania na mapie dorzeczy, działów wodnych, zlewisk określonych rzek oraz wskazanie obszarów bezodpływowych; Analiza wykresów obrazujących: reżimy rzeczne, schematów przedstawiających poszczególne typy lodowców, rozmieszczenie typów wód podziemnych wraz z głębokością. Konstrukcja i interpretacja granicy wiecznego śniegu oraz schematu cyrkulacji prądów morskich. Znajomość wszystkich elementów hydrosfery i wskazanie ich na mapie świata (np. mórz, cieśnin, kanałów, rzek, jezior itp.). Wody w Polsce. Rzeki – znajomość zlewisk i dorzeczy występujących na terenie naszego kraju (mapa), główne dopływy największych rzek Polski + charakterystyka Wisły, Odry i Warty. Cechy dorzeczy rzek Polski ( reżim, obszary źródłowe, asymetria, zgodność z ukształtowaniem powierzchni, zgodność ze strefą klimatyczną, typy ujść) Jeziora Polski: typy genetyczne jezior z ich rozmieszczeniem i przykładami, zbiorniki sztuczne - ich rozmieszczenie i znaczenie; Wody podziemne – typy wód mineralnych, wody artezyjskie. Morze Bałtyckie – powstanie i charakterystyka. Bilans wodny Polski. Wykorzystanie gospodarcze wód. Obszary nadwyżek i niedoborów wody. Leje depresyjne spowodowane nadmierną eksploatacją, górnictwem, rolnictwem. Kanały. 10. Poszerzenie wiadomości z litosfery 11. Powtórzenie wiadomości z litosfery Rozwiązywanie zadań maturalnych z litosfery Budowa i właściwości wnętrza Ziemi. Charakterystyka poszczególnych warstw: głębokość zalegania, warstwy nieciągłości, pierwiastki budujące daną warstwę, temperatura, gęstość skał; Stopień geotermiczny (przykłady jego wartości na Ziemi); Sposoby badania wnętrza Ziemi Ogólna charakterystyka minerałów + skala Mohsa (def., minerały skałotwórcze, złożowe, mineraloidy, rudy itp.) Podział i charakterystyka skał z przykładami (skały magmowe: głębinowe, wylewne i o budowie porfirowej; skały osadowe: pochodzenia organicznego [roślinnego i zwierzęcego], okruchowe [luźne, spoiste i zwięzłe], pochodzenia chemicznego) Metody badania wieku względnego i bezwzględnego skał Dzieje Ziemi – tabela stratygraficzna Współczesne poglądy na ruchy skorupy ziemskiej ( teoria Wegenera i teoria tektoniki płyt litosfery – charakterystyka i dowody (paleontoligiczne, paleogeograficzne, paleoklimatyczne i paleomagnetyczne), następstwa ruchu płyt – Mapa! Podobieństwa i różnice pomiędzy tymi dwoma teoriami. Pojęcia takie jak: subdukcja, geosynklina, dolina ryftowa, uskok transformacyjny, łuki wysp, prądy konwekcyjne magmy, Pangea, Laurazja, Gondwana. Wskazanie na mapie płyt litosfery i form, które tworzą się na ich granicach. Czynniki endogeniczne kształtujące powierzchnię Ziemi i ich charakterystyka. Wulkanizm, plutonizm, trzęsienia ziemi, ruchy epejrogeniczne, ruchy izostatyczne, ruchy orogeniczne: orogenezy, które miały miejsce w przeszłości + główne pasma, które w tych orogenezach powstały. Rodzaje gór: wulkaniczne, fałdowe i zrębowe wraz z charakterystyką i przykładami. Struktury fałdowe (fałdy: stojący, pochyły, leżący, obalony; płaszczowina) i zrębowe (zręby, rowy tektoniczne, fleksury) wraz z rodzajami uskoków (normalny, pionowy, odwrócony, przesuwczy). Charakterystyka tych struktur wraz z przykładami. Struktury tektoniczne na kontynentach (górotwory orogenezy kaledońskiej, hercyńskiej, alpejskiej; tarcze krystaliczne i platformy) i ich rozmieszczenie – mapa geologia-tektonika. Położenie Polski na tle struktur geologicznych Europy oraz budowa geologiczna Polski. (Charakterystyka trzech podstawowych jednostek tektonicznych Europy: Archeoeuropa, Paleoeuropa, Neoeuropa – ich zasięg i cechy charakterystyczne; Charakterystyka 10 jednostek tektonicznych Polski: kiedy powstały, czym się charakteryzują, jakie surowce mineralne na nich występują i kiedy te surowce powstały). 12. Powtórzenie wiadomości z litosfery Rozwiązywanie zadań maturalnych z litosfery Rodzaje wietrzenia i ich zależność od klimatu. Czynniki egzogeniczne i ich charakterystyka oraz wpływ na kształtowanie powierzchni Ziemi. Działalność erozyjna, transportowa i akumulacyjna poszczególnych czynników oraz charakterystyka form, które na skutek tej działalności powstały z przykładami i ilustracją tych przykładów na mapie. Znajomość terminologii – nazewnictwa procesów i form np. denudacja, eworsja, sedymentacja, deflacja, korazja, erozja wgłębna, abrazja itp. Przy charakterystyce poszczególnych czynników nie zapomnij o: Działalność wód płynących – działalność rzeki w odcinku górnym, środkowym, dolnym (typy ujść rzecznych), rozmieszczenie i podział wodospadów na Ziemi, kaniony, meandry i starorzecza itp. Działalność eoliczna – podział pustyń ze wzgl. na genezę i budowę oraz ich rozmieszczenie na kuli ziemskiej. Działalność mórz – rodzaje wybrzeży wraz z charakterystyką, typy osadów dennych. Działalność wód podziemnych – kras powierzchniowy i podziemny, obszary krasowe na świecie i w Polsce. Działalność lodowców, lądolodów i wód fluwioglacjalnych – formy nizinne, górskie, formy peryglacjalne. Charakterystyka wielkich form powierzchni litosfery. Na kontynentach: niziny + depresje, wyżyny + kotliny, góry – MAPA!!! Dna oceanicznego: szelfy, stok cokołu kontynentalnego, baseny oceaniczne, grzbiety oceaniczne wraz z dolinami ryftowymi, guyoty, rowy oceaniczne – MAPA!!! Umiejętności: ilustracja odpowiedzi narysowanymi przez siebie schematami, wykresami, rysunkami. Dobra znajomość mapy fizycznej świata w zakresie: wulkanów, obszarów sejsmicznych, asejsmicznych, tektoniki, gór, pustyń, wodospadów, rzek, wybrzeży morskich, rzeźby powierzchni Ziemi. Analiza wykresów, tabel, rysunków, schematów, map, profili geologicznych, krzywej hipsograficznej. Wyjaśnienie związków między poszczególnymi elementami np. związku między teorią tektoniki kier a zjawiskami wulkanicznymi, czy obszarami sejsmicznymi itd. Ocena skutków trzęsień ziemi i wybuchów wulkanów oraz innych czynników kształtujących powierzchnię Ziemi. Plejstocen w Polsce. Co spowodowało oziębienie klimatu w trzeciorzędzie? Gdzie było centrum zlodowaceń? Kiedy miały miejsce zlodowacenia? Znajomość nazewnictwa glacjałów i interglacjałów w Polsce i w Alpach Zasięgi poszczególnych zlodowaceń Pozostałości po każdym zlodowaceniu. Formy młodoglacjalne na niżu i w górach oraz formy peryglacjalne – ich charakterystyka + rozmieszczenie (Mapa!!!) Wpływ zlodowaceń na rzeźbę powierzchni Polski. Ukształtowanie powierzchni Polski. Najwyższe i najniższe punkty w Polsce wraz z wysokościami Dlaczego Polskę uważa się za kraj nizinny? W jakim kierunku nachylony jest nasz kraj? Kiedy powstała rzeźba Polski i które z jej elementów są najstarsze a które najmłodsze? Charakterystyka pasów ukształtowania powierzchni – jakie czynniki ukształtowały rzeźbę w poszczególnych pasach? Umiejętność korzystania z mapy geomorfologicznej Polski. Zgodność budowy geologicznej z ukształtowaniem powierzchni. Gdzie występują przykłady inwersji rzeźby? 13. Powtórzenie wiadomości z biosfery, pedosfery, środowiska naturalnego Procesy i czynniki glebotwórcze. Strefowe i astrefowe typy gleb. Profil glebotwórczy. Rozmieszczenie gleb na kuli ziemskiej. Charakterystyka stref roślinnych na Ziemi. Piętrowość roślinna w różnych strefach klimatycznych. Charakterystyka klimatyczno – glebowo – roślinnych stref na Ziemi Rozmieszczenie i charakterystyka gleb strefowych, astrefowych i pozastrefowych występujących na terenie Polski. Obszary erozji gleb. Wykorzystanie rolnicze gleb. Roślinność naturalna Polski. Typy roślinności naturalne w Polsce. Endemity i relikty. Zasięgi występowania gatunków. Typy lasów i ich rozmieszczenie na terenie Polski. Kompleksy leśne (mapa). Wskaźnik lesistości. Znaczenie i wykorzystanie gospodarcze lasów w Polsce. Piętrowość roślinna w Tatrach. Ochrona środowiska naturalnego w Polsce. Obiekty i obszary chronione. Parki narodowe – ich rozmieszczenie i charakterystyka. Obszary klęski ekologicznej na terenie naszego kraju. Podział środowiska geograficznego. Pojęcie przestrzeni geograficznej. Zmiany krajobrazu wraz z rozwojem gospodarczym. Wpływ środowiska naturalnego na życie człowieka Wpływ człowieka na środowisko naturalne (pozytywny, negatywny). Przykłady degradacji środowiska przez człowieka. Obszary klęski ekologicznej. Ochrona środowiska – organizacje międzynarodowe zajmujące się tym problemem. Pojęcie ekorozwoju. Rozwój zrównoważony 14. 1. Środowisko geograficzne, jego ochrona i rozwój zrównoważony 1. 1. 2. 15. Wystawienie stopni semestralnych. Sprawdzenie znajomości mapy fizycznej świata i Polski 16. Próbna matura (?) 17. Poszerzenie wiadomości z demografii i urbanizacji 18. Powtórzenie wiadomości z: 1. demografii, 2. urbanizacji Rozwiązywanie zadań maturalnych Czynniki wpływające na liczbę ludności świata. Zmiany liczby ludności na przestrzeni wieków i wg kontynentów. Rozmieszczenie ludności na Ziemi (ekumena, subkumena, anekumena). Najmniej i najbardziej ludne kraje świata. Wskaźnik gęstości zaludnienia. Pojęcie przyrostu naturalnego, rzeczywistego, stopy przyrostu naturalnego. Charakterystyka przyrostu naturalnego w KWR i KSR – przyczyny i skutki. Zjawisko eksplozji demograficznej. Jej przyczyny i skutki bezpośrednie i pośrednie. Umiejętność analizy wykresu przedstawiającego eksplozję demograficzną. Charakterystyka struktury demograficznej i zawodowej ludności KWR i KSR (w tym współczynnik feminizacji, średnia długość wieku, sektory gospodarki narodowej, problem bezrobotnych). Charakterystyka etniczna ludności świata (narody, religie, rasy, języki). Migracje i ich podziały. Charakterystyka największych ruchów migracyjnych w XX wieku. Problem uchodźców. Umiejętność analizy odpowiednich danych statystycznych (tabel, diagramów, piramidy wieku) Zmiany liczby ludności Polski. Rozmieszczenie ludności w Polsce. Gęstość zaludnienia. Przyrost naturalny w Polsce. Okresy wyżu i niżu demograficznego od 1939 roku do dziś. Dlaczego przyrost naturalny ciągle spada od końca lat 90-tych? Jakie są skutki takiej sytuacji? Przestrzenne zróżnicowanie przyrostu naturalnego w Polsce. Struktura demograficzna ludności Polski (podział ludności wg płci i wieku, struktura zawodowa, problem bezrobocia). Wpływ II wojny światowej na liczbę i strukturę demograficzną ludności Polski. Mniejszości narodowe w Polsce. Skupiska Polonii na świecie. Struktura wyznaniowa ludności. Migracje wewnętrzne i zewnętrzne ludności Pojęcie i typy urbanizacji. Kryteria wydzielania miast. Wskaźnik urbanizacji i jego charakterystyka na przykładzie wybranych państw. Formy urbanizacji i ich charakterystyka (aglomeracje mono- i policentryczne: konurbacje, megalopolis: i ich przykłady na świecie.) Charakterystyka procesów urbanizacyjnych w KWR i KSR. Etapy urbanizacji (wstępna, suburbanizacja, dezurbanizacja, reurbanizacja). Problemy życia w wielkich miastach. Deglomeracja i jej rodzaje. Pozytywne i negatywne skutki urbanizacji PROCESY URBANIZACYJNE W POLSCE. Wskaźnik urbanizacji i jego przestrzenne zróżnicowanie. Formy urbanizacyjne w Polsce i ich charakterystyka. Obszary wiejskie w Polsce. Typy wsi. Funkcje miast. Struktura funkcjonalna miast w Polsce Największe i najmniejsze miasta kraju. Kryterium wydzielania miast w Polsce. Struktura osadnictwa w Polsce (aglomeracje, miejskie ośrodki wzrostu, ośrodki lokalne). 1. 2. 1. 2. 19. Poszerzenie wiadomości z rolnictwa 20. Powtórzenie wiadomości z rolnictwa. Rozwiązywanie zadań maturalnych Czynniki przyrodnicze i pozaprzyrodnicze rozwoju rolnictwa. Najlepsze obszary rolnicze świata. Formy użytkowania ziemi. Struktura użytkowania gruntów. Typy rolnictwa (ekstensywne i intensywne: pracochłonne i kapitałochłonne; rolnictwo towarowe, plantacyjne itp. Charakterystyka rolnictwa w KWR i KSR. Rozmieszczenie upraw na Ziemi. Główni producenci, importerzy i eksporterzy roślin. (umiejętność korzystania z map rozmieszczenia upraw, tabel statystycznych itp.). Rozmieszczenie hodowli zwierząt gospodarczych na świecie (oprócz podstawowych również kilka słów na temat wielbłądów, lam, jaków, osłów, kóz). Mapa i rocznik statystyczny jak wyżej. Obszary hodowli intensywnej i ekstensywnej. Wskaźniki rolnictwa intensywnego i ekstensywnego. Obszary nadwyżek i niedoborów żywności na świecie. Obszary klęsk żywiołowych na świecie. Problem wyżywienia ludności świata ROLNICTWO W POLSCE. Czynniki przyrodnicze i pozaprzyrodnicze rozwoju rolnictwa ( w tym długość okresu wegetacyjnego i klasyfikacja bonitacyjna gleb). Rozmieszczenie i produkcja upraw roślinnych. Hodowla zwierząt w Polsce. Struktura użytkowania gruntów w Polsce 21. Poszerzenie wiadomości z przemysłu i energetyki 22. Powtórzenie wiadomości z: 1. energetyki, 2. przemysłu Rozwiązywanie zadań maturalnych Pojęcie przemysłu. Podział przemysłu na gałęzie i branże. Czynniki lokalizacji przemysłu. Rozwój przemysłu. Charakterystyka wszystkich czterech rewolucji przemysłowych. (Kiedy miały miejsce? Jakie były główne nośniki energii? Jakie były najważniejsze wynalazki związane z tymi rewolucjami? Jakie obszary objęły?) Pojęcie okręgu przemysłowego. Podział okręgów przemysłowych (surowcowe, portowe, miejskie) i ich charakterystyka z przykładami. Największe okręgi przemysłowe świata (z dużym naciskiem na Europę – bez Polski). Pojęcie technopolii. Podział zakładów wysokich technologii. Rozmieszczenie tego typu zakładów na świecie. Tworzenie technopolii na wybranym przykładzie. Rozwój przemysłu w KWR i KSR (gałęzie będące wyznacznikami rozwoju gospodarczego). Przemysł elektromaszynowy i jego znaczenie w gospodarce. Problem restrukturyzacji przemysłu – jego przyczyny i skutki (na wybranych przykładach). Wpływ przemysłu na środowisko naturalne Podział surowców energetycznych na odnawialne i nieodnawialne. Obszary występowania surowców energetycznych na świecie (mapa). Eksploatacja, produkcja, import i eksport poszczególnych surowców. Główni producenci, importerzy i eksporterzy. (Umiejętność korzystania z atlasu i rocznika statystycznego). Bilans energetyczny świata. Struktura wykorzystania energii na świecie. Produkcja energii elektrycznej: główni producenci i główni producenci na 1 mieszkańca. (Rocznik statystyczny). Alternatywne źródła energii i ich charakterystyka i wykorzystanie. Problemy energetyczne świata. Energetyka jądrowa. Jej znaczenie w produkcji energii elektrycznej. Argumenty za i przeciw wykorzystaniem tego typu elektrowni PRZEMYSŁ POLSKI. Struktura gałęziowa przemysłu Polski Czynniki lokalizacji przemysłu Baza surowcowa i rozmieszczenie ośrodków przemysłu paliwowo-energetycznego w Polsce. Wykorzystanie alternatywnych źródeł energii na terenie naszego kraju. Przyszłość energetyki. (Nie zapomnij o rafineriach ropy naftowej, elektrowniach cieplnych bazujących na węglu brunatnym i kamiennym – mapa!) Baza surowcowa i główne ośrodki: hutnictwa żelaza, hutnictwa metali nieżelaznych, przemysłu chemicznego, przemysłu włókienniczego, przemysłu elektromaszynowego, przemysłu mineralnego itd. Problem restrukturyzacji przemysłu w Polsce. Przyczyny i skutki tworzenia specjalnych stref ekonomicznych w Polsce (przykłady). Okręgi przemysłowe w Polsce i ich charakterystyka. Obszary klęski ekologicznej w Polsce (wpływ przemysłu na środowisko naturalne w Polsce). (Weźcie pod uwagę np. GOP albo LGOM). 1. 2. 1. 2. 23. Poszerzenie wiadomości z działu: komunikacja, handel i usługi 24. Powtórzenie wiadomości z: 1. komunikacji, usług i turystykiRozwiązywanie zadań maturalnych 1. 2. 1. 2. 3. 25. Poszerzenie wiadomości z geografii politycznej, procesów integracyjnych 26. Powtórzenie wiadomości z: 1. zróżnicowania poziomu gospodarczego państw świata i geografii medycznej 2. geografii politycznej, 3. globalizacji i procesów integracyjnych, Rozwiązywanie zadań maturalnych Pojęcie państwa i jego terytorium Wyznaczniki państwowości. Podział wód na Ziemi (wody wewnętrzne, morza terytorialne, wody otwarte, kanały i cieśniny o znaczeniu międzynarodowym) i ich charakterystyka. Podział przestrzeni powietrznej i przestrzeni kosmicznej. Podział Antarktydy. Zmiany na politycznej mapie świata po 1984 roku (do dziś). Konflikty międzynarodowe na świecie. Przykłady konfliktów zbrojnych – ich przyczyny i skutki. Obszary separatystyczne w Europie. Fundamentalizm muzułmański i jego wpływ na kształtowanie się stosunków międzynarodowych i mapę polityczną świata. Rozwój gospodarczy świata. Wskaźniki rozwoju gospodarczego. Charakterystyka i przykłady państw o niskim i wysokim poziomie rozwoju gospodarczego. Podział świata na bogatą północ i biedne południe Integracja gospodarcza. Przykłady organizacji integracyjnych z naciskiem na UE i organizacje, do których należy Polska. Integracja wojskowa i polityczna. Przykłady organizacji politycznych i wojskowych z naciskiem na NATO. ONZ – powstanie, główne organy i wyspecjalizowane agendy ONZ-u 1. 2. 3. 1. 2. 3. 4. 27. Krainy geograficzne Polski 28. Geografia medyczna i wyborcza 29. Wystawianie ocen rocznych 30. Rozwiązywanie zadań maturalnych Szkoła ponadgimnazjalna geografia zakres rozszerzony klasa 3 LO, 4 Technikum Zebrała: Anna Kodyniak Źródła CKE oraz —————————————————————————————————————————————– Temat: Zadania powtórkowe dla maturzystów z GEOGRAFII Drogi Maturzysto, Maturzystko, już niewiele czasu zostało do egzaminu dojrzałości. Dlatego też, warto sprawdzić swoje możliwości 🙂 W poniższym pliku znajdziecie zadania maturalne zebrane z różnych arkuszy od 2015 roku. Numeracja zadań pokrywa się z numeracją w arkuszu. Na czerwono podano arkusz z którego pochodzi zadanie. Ułatwi to Wam sprawdzenie poprawnej odpowiedzi. Wszystkie arkusze znajdziecie na stronie w folderze GEOGRAFIA, zaś do zbioru zadań CKE 2015 na stronie CKE (Matura w nowej formule – materiały dodatkowe – materiały dla uczniów i nauczycieli – zbiory zadań). [pdf-embedder url=” title=”02. Zadania we Wszechświecie”] 02. Zadania we Wszechświecie Powodzenia 🙂 Read more articles Poniżej przedstawiam zadania zamieszczone w zbiorze zadań, wydane w 2015 roku przez Centralną Komisję Egzaminacyjną w Warszawie. Zadania z tego zbioru są zgodne z nową podstawą programową (ważną od roku 2012) kształcenia w zakresie rozszerzonym. Poniżej zostały zamieszczone wersje przerobione - zmodyfikowane graficznie (tak aby na 1 slajdzie znajdowało się tylko 1 zadanie; dodatkowo posiadają one wskazówki opracowane przez specjalistów CKE i odpowiedzi) na wersję "HTML" (wersja najlepsza - zmodyfikowana "html"; treść nie była modyfikowana) i przekonwertowane do "PDF" (wersja zmodyfikowana "pdf" - bez animacji). Na końcu jest możliwość pobania wszystkich wersji zmodyfikowanych "PDF" (spakowanych do archiwum ZIP) oraz wersji oryginalnej CKE. Zbiór zadań z geografii adresowany jest przede wszystkim do uczniów szkół ponadgimnazjalnych przygotowujących się do egzaminu maturalnego z geografii w zakresie rozszerzonym. Został przygotowany tak, aby uczniowie mogli z niego korzystać zarówno podczas samodzielnej pracy, jak również na lekcjach geografii pod kierunkiem nauczyciela. W zbiorze jest 357 zadań ilustrujących stosowane na egzaminie maturalnym typy i formy zadań. Mają one zróżnicowany poziom trudności. Sprawdzają umiejętności ogólne i szczegółowe zawarte w wymaganiach Podstawy programowej do IV etapu edukacyjnego z zakresów rozszerzonego oraz podstawowego. Zamieszczono również przykłady zadań ilustrujących wybrane wymagania z III etapu edukacyjnego (gimnazjum), które zgodnie z zasadą kumulatywności, mogą być sprawdzane na egzaminie maturalnym. Zadania w wersji zmodyfikowanej przedstawione są na dwóch kolejnych slajdach: pierwszy prezentuje samo zadanie (uczniowie rozwiązują samodzielnie dane zadania); drugi - zadanie ze wskazówkami oraz odpowiedzią (można sprawdzić zadanie; w sytuacji gdy jest ono błędnie rozwiązane należy przeanalizować wskazówki i same odpowiedzi). Wśród zadań otwartych, które wymagają sformułowania odpowiedzi, dominują zadania krótkiej odpowiedzi. Ich rozwiązanie wymaga z reguły podania przyczyny danego zjawiska lub procesu, udzielenia wyjaśnień lub podania uzasadnienia udzielonej odpowiedzi. Do zadań otwartych krótkiej odpowiedzi podano jedynie przykłady poprawnych odpowiedzi. Każde sformułowanie, zapisane np. innymi słowami, jeśli jest zgodne z aktualną wiedzą geograficzną i stanowi odpowiedź na umieszczony w poleceniu czasownik operacyjny, jest poprawne. Wśród zadań zamkniętych występują najczęściej zadania wielokrotnego wyboru, zadania prawda/fałsz oraz tak typowe dla geografii zadania na dobieranie. TEMAT PREZENTACJI WERSJA ZMODYFIKOWANA* HTML * WERSJA ZMODYFIKOWANA* PDF * I. Barwna mapa szczegółowa II. Geografia fizyczna ogólna1. Ziemia we Wszechświecie II. Geografia fizyczna ogólna2. Atmosfera II. Geografia fizyczna ogólna3. Hydrosfera II. Geografia fizyczna ogólna4. Litosfera II. Geografia fizyczna ogólna5. Pedosfera i biosfera III. Geografia społeczno-ekonomiczna1. Klasyfikacja państw świata III. Geografia społeczno-ekonomiczna2. Ludność III. Geografia społeczno-ekonomiczna3. Działalność gospodarcza na świecie IV. Geografia Polski1. Środowisko przyrodnicze IV. Geografia Polski2. Zagadnienia ludnościowe IV. Geografia Polski3. Działalność gospodarcza WERSJA ZMODYFIKOWANA * PDF * Archiwum: zip WERSJA ORYGINALNA CKE* PDF * Wszystkie działy w wersjach zmodyfikowanych spakowane do pobrania Wszystkie działy - wersja oryginalna opracowana w jednym pliku pdf przez CKE

zadania maturalne ziemia we wszechświecie